Tóm tắt lịch sử sinh viên Việt Nam du học tại Canada trong giai đoạn 1950–1974
Quan hệ giữa Canada và Việt Nam (1950–1974)
Việt Nam chia đôi nam bắc: Việt Nam Cộng hòa và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong giai đoạn1954-1975. Canada là một thành viên của Ủy ban Quốc tế Kiểm soát và Giám sát Đình chiến (ICSC) tại Việt Nam và cũng là một quốc gia thành viên của Kế hoạch Colombo (Colombo Plan), từ đó hình thành những mối quan hệ giáo dục ban đầu với miền Nam Việt Nam (VNCH).1. Giai đoạn đầu (1950–1960)
Trong thời kỳ đầu của Kế hoạch Colombo có rất ít sinh viên Việt Nam du học Canada, phần lớn là con em gia đình trí thức hoặc từng học chương trình Pháp. Đa số du học sinh Việt Nam (cả học bổng và tự túc) thời đó và cho đến cuối năm 1974 chọn Mỹ, Tây Đức, Nhật, Belgique, Suisse hoặc Australia; Canada không phải là nơi du học phổ biến. Qua những mối liên hệ tôn giáo hoặc ngoại giao, một số ít sinh viên Việt Nam theo học tại những trường Thiên chúa giáo hoặc đại học Pháp ngữ ở Montréal (như Université de Montréal, École Polytechnique) hay University of Ottawa ở thủ đô.
2. Những năm cuối của học bổng Kế hoạch Colombo (1961–1967)
Canada tăng cường hoạt động hỗ trợ giáo dục với Kế hoạch Colombo, mục tiêu nằm thúc đẩy phát triển ở Á châu. Theo kế hoạch này, sinh viên và công chức Việt Nam Cộng Hòa, được tuyển chọn sang học tập tại những trường đại học và cao đẳng của Canada.
Những ngành học phổ biến gồm kỹ thuật, nông nghiệp, hành chánh công, y khoa và sư phạm. Một số học tại những trường ở Ontario (như University of Toronto, University of Waterloo, University of Ottawa, Carleton University, Guelph) và Quebec (như McGill University, Université Laval, École Polytechnique de Montréal, Université de Montréal.)
Một số sinh viên du học được chính phủ Việt Nam Cộng hòa cấp học bổng quốc gia, một số khác nhận học bổng của chính phủ Canada hoặc qua Cơ quan Phát triển Quốc tế Canada (CIDA, 1968-1975) và học bổng Kế hoạch Colombo (chấm dứt năm 1967). Sinh viên du học tự túc trong giai đoạn này, nếu có, là thiểu số.
3. Học tập và đời sống sinh viên
Những trường tiếp nhận sinh viên Việt Nam thường tổ chức lớp học tiếng Anh hoặc tiếng Pháp chuẩn bị cho sinh viên trước khi chính thức nhập học.
Số sinh viên Việt Nam vẫn còn rất ít, và phần lớn tập trung tại những đô thị lớn như Montréal, Toronto, Ottawa và Québec City. Họ tham gia vào những hội sinh viên quốc tế, và sớm tổ chức “Ngày Việt Nam” trong khuôn viên trường, lập Hội Sinh viên Việt Nam Canada năm 1957; sinh viên đại học Montréal yêu cầu chính phủ Québec cho quyền, được bảo hiểm bệnh viện cho tất cả sinh viên nước ngoài (và không chỉ với sinh viên có học bổng), và những sinh hoạt mở cửa cho công chúng, kể cả dịp Tết Nguyên đán.
4. Giai đoạn chuyển tiếp (1968–1974)
Vài năm sau khi Kế hoạch Colombo chấm dứt tại Canada số sinh viên du học tự túc tăng lên trong vài năm nhưng đã giảm đi từ năm 1972 do tình hình chiến sự tại Việt Nam. 1974 là năm sau cùng sinh viên Việt Nam Cộng hòa du học tại Canada.
Di sản
Mục đích của chính phủ Việt Nam Cộng hòa và Canada trong chính sách gởi và nhận sinh viên du học (với học bổng quốc gia, học bổng Kế hoạch Colombo, CIDA, hay tự túc) là để phát triển Việt Nam với hy vọng đại học Canada đào tạo được tầng lớp chuyên gia, giới lãnh đạo tương lai để xây dựng một Việt Nam hậu chiến thịnh vượng, dân chủ.
Sinh viên Việt Nam trong giai đoạn này là những người tiên phong, đặt nền móng cho những cộng đồng người Canada gốc Việt sau năm 1975. Những du học sinh tốt nghiệp trước và sau 1975 ở lại Canada đều đã tích cực đóng góp trong việc xây dựng đất nước Canada ở mọi phương diện.
Thời kỳ Kế hoạch Colombo là một giai đoạn đáng nhớ trong chính sách ngoại giao giáo dục của Canada đối với Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng, với niềm tin rằng giáo dục là một hình thức viện trợ phát triển và ảnh hưởng mềm hiệu quả.
Tham khảo: Trần Giao Thủy, “Việt Nam Cộng hòa và Kế hoạch gởi sinh viên du học”, DCVOnline.net, December 31, 2024, https://dcvonline.net/2025/01/14/viet-nam-cong-hoa-ke-hoach-goi-sinh-vien-du-hoc-ebook/
Québec
