Hồi ký sự ra đời và biến hóa của Đại Hội Thể Thao Bắc Mỹ trong thập niên 1970-1980
Nguyễn Tín Bửu Châu & Phạm Đăng Hoà
Montréal, Tháng 9, 2025
 |
| Cầu trường lộ thiên Vincent d’Indy nay là sân tập luyện chính thức cho những đội banh của ĐH Montreal. (Nguồn: Carabins de l’Université de Montréal) |
Sơ lược
 |
| Một số cựu sinh viên cầu thủ bóng tròn trong Đêm Hội ngộ 2025 (13/09/2025 Brossard, Qc, Canada) |
ĐHTTBM bắt nguồn từ một buổi trò chuyện tại trường École Polytechnique, Montréal giữa 4 cựu học sinh trường Jean-Jacques Rousseau, Saigon.
Nhân dịp buổi họp mặt mùa thu 2025 của các cựu sinh viên du học tại Montréal trước 1975, 2 sáng lập viên Nguyễn Tín Bửu Châu và Phạm Đăng Hoà chia sẻ cùng tất cả sự ra đời và biến hóa của đại hội trong thập niên 1970-1980.
Vào thời đó, ĐHTTBM hằng năm quy tụ trên dưới 300 lực sĩ các tỉnh không kể các ủng hộ viên thường đến tham dự đông đảo, thi đua 3 hôm liên tục trong 8 môn thể thao khác nhau.
ĐHTTBM là một công trình biểu tượng một cách mạnh mẽ sự liên đới đặc biệt của một nhóm bạn sinh viên du học Việt Nam gắn kết với nhau bởi lòng yêu chuộng thể thao trong những năm cuối ´60.
ĐHTTBM ra đời
Giai đoạn nãy mầm
ĐHTTBM bắt nguồn từ một buổi trò chuyện tháng 11, 1969 tại École Polytechnique, phòng B-401 giữa 4 cựu học sinh trường Jean-Jacques Rousseau, Saigon. Tối hôm đó, thay vì soạn bài để chuẩn bị cho ngày học hôm sau, Nguyễn Tín Bửu Châu, Phạm Đăng Hoà, Nguyễn Trung Phương và Ngô Đăng Tú lại chuyện trò từ mục này sang mục kia, không một chủ đề nhất định nhân dịp Phương vừa từ Thụy Sĩ sang học tại Montréal. Bao chuyện được gợi đến, trong đó có việc Phương tham dự ĐHTT Âu Châu hè vừa qua.
Lúc bấy giờ, ưu tiên cá nhân của Phương và Tú thật không liên hệ đến thể thao. Do đó, trong những giai đoạn kế tiếp, chỉ còn Châu và Hoà tiếp tục bàn cãi để tìm dịp nới rộng những cuộc gặp gỡ thể thao thân hữu đã có trước đây giữa Montréal và Québec. Từ đó mới nãy ra tham vọng tổ chức một cách quy mô để được xứng đáng với danh nghĩa của một đại hội thể thao tại Bắc Mỹ.
Hai bạn soạn thảo một kế hoạch sơ khởi để đem ra bàn cãi với một số bạn sinh viên du học ham mộ thể thao tại Montréal, trong đó có Lê Văn Thanh, Chung Duy Minh và Phạm Thông. Mọi người phấn khởi đồng lòng đưa dự án tổ chức ĐHTTBM đến thành quả. Cũng thừa dịp đó mà nhóm bạn trên ấn định là đại hội sẽ diễn ra trong 3 hôm liên tục, lý tưởng là từ ngày 1 tháng 7, lễ quốc khánh Canada, đến ngày 4 tháng 7, lễ độc lập Hoa Kỳ để tiện cho sự tham gia đông đảo của các lực sĩ mọi nơi. Thêm vào đó là ĐHTTBM sẽ bao gồm 8 bộ môn: túc cầu, quần vợt, bóng chuyền, điền kinh, bóng rổ, vũ cầu, bơi lội và bóng bàn.
Tài chính nan giải
Đầu năm 1970, Châu và Hoà biên soạn ngân sách sơ bộ để bàn với nhóm bạn. Mọi người nhận định là phải cần sự hổ trợ từ bên ngoài để có khả năng hội đủ số tiền cần thiết cho công việc tổ chức. Từ đó mới nghĩ đến sự hưởng ứng tài chánh của đại sứ quán Việt Nam Cộng Hoà tại Washington DC.
Lúc ngân sách tổ chức được hoàn thành, hai bạn kêu gọi sự giúp đỡ đặc biệt của anh Trương Trí Vũ, người bạn lão luyện trong việc duyệt, phê và chuẩn tài liệu dự án đại hội trước khi được trình cho sứ quán.
Niên học 1969/1970 vừa chấm dứt tháng 4, 1970, Châu tìm cơ hội đến gặp đại sứ Việt Nam tại Washington DC qua sự trung gian của Nguyễn Văn Kiều, một người bạn thân đang sống bên đó. Tháng 5, 1970, Châu đệ trình cho đại sứ Việt Nam dự án tổ chức ĐHTTBM với sự có mặt của Kiều và đệ nhị bí thư sứ quán. Đại sứ Việt Nam nhiệt liệt hoan nghênh sáng kiến của Montréal và phấn khởi chỉ thị đệ nhị bí thư giúp đỡ tài chính tận tình để cho ban tổ chức Montréal thành công.
Kế tiếp, mọi người cùng phân chia công tác sưu tầm mọi dữ kiện cần phải được hiểu rõ, đặc biệt những điểm quan trọng như hậu cần của những cơ sở thi đấu; lịch thi đấu cho ĐHTT ; thiết lập kế hoạch nhân sự; thiết lập danh sách các tỉnh sẽ về tham dự và liên hệ với các phái đoàn; ước định tổng số lực sĩ và ủng hộ viên từ các tỉnh về để tiếp đón và chuẩn bị cho việc ăn ở; thiết lập số quần phục tối thiểu cần thiết cho tất cả các lực sĩ hội nhà; lập kế hoạch mua cúp và huy chương để trao thưởng cho các lực sĩ chiến thắng trong 8 bộ môn thể thao; sửa soạn 2 nghi lễ khai và bế mạc; chuẩn bị sơ đồ tổ chức và tìm người để bổ nhiệm; thiết lập danh sách các quan khách sẽ được mời; chuẩn bị phần văn nghệ bế mạc để tiễn đưa các phái đoàn trước khi ra chia tay, v.v.
Đến lúc tổng duyệt kết quả sưu tầm thì nhóm làm việc nhận định rằng thời giờ quá eo hẹp để kịp thời khai mạc ĐHTTBM tháng 7, 1970, tức là chỉ còn dưới 1 tháng rưỡi để chuẩn bị. Từ đó, nhóm làm việc đồng nhất quyết định đợi thêm một năm hầu hội đủ điều kiện để thành công như mong muốn.
Đó là lý do đơn giản tại sao ĐHTTBM được tổ chức lần đầu tiên tại Montréal năm 1971 thay vì 1970!
ĐHTTBM kỳ I, 1971 khai mạc tại Montréal
 |
| Huy hiêu ĐHTTBM 1971 |
ĐHTTBM kỳ I chính thức khai mạc ngày 23 tháng 7, 1971 tại Centre Sportif của viện đại học Montréal, sau đó trở thành CEPSUM nhân dịp Thế Vận Hội Montréal năm 1976.
Đây là cơ hội để nhớ đến sự giúp đỡ quý báo của ông Walter Sieber, giám đốc đương nhiệm của Centre Sportif thời đó. Chính Ông Sieber đã có nhã ý cho phép sinh viên chúng ta xử dụng miễn phí các cơ sở thể thao của đại học Montréal để tổ chức Đại hội. Đáng ghi chú là ông đã trở thành một chuyên gia Canada nổi tiếng, một thành viên cao cấp trong Ủy Ban Quốc Tế Thế Vận Hội (Comité international olympique, CIO) và Hiệp Hội Liên Đoàn Bóng Đá Quốc tế (Fédération internationale de football association, FIFA) từ 1976 mãi đến gần đây.
ĐHTTBM trong khoảng thời gian 1971-1975
 |
| Huy hiệu ĐHTTBM 1973 |
Sau Montréal, ĐHTTBM được lần lượt tổ chức tại các tỉnh Québec năm 1972, Ottawa năm 1973 và trở lại Québec năm 1974. Hằng năm, Châu và Hoà tiếp tục tập dượt để thi đua và cổ động các lực sĩ hội nhà tiếp tục tập luyện với sự hướng dẫn của 8 bạn trưởng môn.
Trong thời gian trên, 2 tỉnh Québec và Washington DC có công lao lớn trong việc giúp ý để tổ chức Đại hội. Bộ ba Montréal, Québec và Washington DC đã trở thành 3 thực thể nồng cốt để duy trì Đại hội cho những năm kế tiếp.
Đến năm 1975, ĐHTTBM đành tạm ngưng vì biến cố lịch sử.
Sự biến hóa của ĐHTTBM sau 1975
Năm 1975 sẽ biến thay toàn diện ĐHTTBM.
Bối cảnh Việt Kiều thay đổi
Hội Việt Kiều Montréal trở thành Hội Việt Kiều Canada vùng Montréal năm 1976, sau đó là Cộng Đồng Người Việt Quốc Gia tại Canada vùng Montréal kễ từ năm 1982. Đa số ban trị sự sinh viên du học trước đó đã thay đổi do sự có mặt đông đảo của người đồng hương di tản lập cư tại Montréal. Các lực sĩ và ủng hộ viên không chỉ là các sinh viên du học thời xưa nữa mà sẽ được tăng cường bởi một số lực sĩ và kiều bào mới vừa bước chân đến Bắc Mỹ.
Riêng tại Montréal, ĐHTTBM tạm gián đoạn trong hai năm 1975 và 1976 vì Đại hội không phải là một sinh hoạt ưu tiên cho công việc ổn định cuộc sống của đại đa số trong cộng đồng.
Chỉ vào cuối năm 1976 mới có một nhóm bạn cựu sinh viên du học trước đó đề xướng với ban chấp hành Hội Việt Kiều Canada vùng Montréal để hợp tác trong việc phục sinh ĐHTTBM tại Montréal hè 1977. Nhóm bạn trên gồm có Nguyễn Tín Bửu Châu, Huỳnh Phước Bàng, Lê Văn Thanh, Nguyễn Văn Hoàng Nam và Phạm Thông. Hội Việt Kiều Canada vùng Montréal lúc đó có các vị Võ Văn Nhung, Trịnh Vĩnh Điện và Từ Uyên.
Qua vài cuộc trao đổi ý kiến sôi động trong bối cảnh mới như vừa được diễn tả, Hội Việt Kiều Canada vùng Montréal giao phó cho nhóm bạn công vụ tổ chức ĐHTTBM kỳ V năm 1977 tại Centre Claude Robillard, cũng luôn dịp hỗ trợ một phần lớn tài chính cần thiết.
ĐHTTBM phục sinh tại Montréal và bản quy luật ĐHTTBM đầu tiên được ra đời
Để đáp ứng với sự biến hóa của Đại hội từ một môi trường 100% sinh viên đến một môi trường mới, phức tạp trong đó có sự hiện diện của mọi thành phần Việt Kiều, Châu và Hoà nhận định nhu cầu khẩn cấp của một bản quy luật mới với mục tiêu chính là dễ giải hóa cho các ban tổ chức sau này công việc quy định khuôn khổ quản lý tổng quát của tổ chức Đại hội thể thao. Trong số các mục quan trọng cần được lưu ý đến: cố gắng tối đa để duy trì tinh thần thể thao thân hữu quý báo của Đại hội; đối phó với nhu cầu giữ gìn trật tự trong những ngày Đại hội; bảo đảm an ninh của các lực sĩ và trọng tài trong và ngoài sân, một thử thách lớn lao mới; thiết lập các phương thức để điều hành và quản lý những trường hợp khiếu nại kết quả của các cuộc thi đua thể thao, v.v.
Bản quy luật sơ bộ được soạn xong thì Châu và Hoà triệu tập các trưởng phái đoàn tham dự ĐHTTBM kỳ V tại Montréal trong buổi ra mắt chính thức của bản quy luật đầu tiên trong lịch sử của Đại hội. Lúc đó là đúng 7 giờ sáng ngày 1 tháng 7, 1977, tại phòng họp của Centre Robillard, vài giờ trước lễ khai mạc Đại hội cùng ngày.
ĐHTTBM kỳ V tại Montréal được coi như là một trong những Đại hội được tổ chức chặt chẽ nhất.
Sau năm 1977, ĐHTTBM lần lượt được tổ chức tại Washington DC năm 1978, Montréal-Rive Sud năm 1979 và Philadelphie năm 1980. Châu và Hoà vẫn hằng năm đảm nhiệm vai trò cổ động lực sĩ hội nhà để tập luyện, tham gia vào việc tuyển chọn các trưởng phái đoàn nhà, cộng tác với các trưởng phái đoàn, và phụ trách phần kỹ thuật cho đội nhà trong lúc đi thi đấu ở các tỉnh.
Đến năm 1981, sau một thập niên liên tục với 2 năm gián đoạn, Châu và Hoà ngưng dứt mọi hoạt động cho Đại hội vì lý do nghề nghiệp không còn cho phép tiếp tục.
Những năm sau 1980
 |
| Huy hiệu ĐHTTBM 1988 |
Khởi từ 1981 trở đi, ĐHTT được tổ chức thêm 15 kỳ trên lãnh thổ Bắc Mỹ với nhiều tầm vóc lớn nhỏ khác nhau, phong phú hoặc đơn giản tùy theo khả năng tổ chức của mỗi tỉnh.
Lúc đó, công trình của anh Dương Tâm Chí nay đã qua đời, và các bạn ham mộ thể thao từ mọi nơi cần được đánh dấu và hoan nghênh. Đại hội kỳ 23 tại Houston năm 2001 là đại hội cuối cùng trong lịch sử của ĐHTTBM.
Lời tóm lược
ĐHTTBM là thành quả của sự liên đới độc đáo của một nhóm bạn sinh viên du học ham mộ thể thao tại Montréal.
Đại hội là một công trình tập thể được phát thai từ một đêm chuyện trò vô tư tại Montréal năm 1969 giữa 4 bạn biết nhau từ thuở trung học ở Saigon, kế đó thành hình, rồi trưởng thành và biến hóa theo thời vận của đất nước. Trong thập niên 1970-1980, ĐHTTBM rực rỡ thành công, trước là để quy tụ hằng năm các sinh viên du học trong tinh thần thân hữu và vô vụ lợi, về sau là để cho kiều bào Bắc Mỹ có dịp hàn huyên kết thân trong lúc xa lìa đất nước.
Đặc biệt cảm tạ những bạn Montréal đã đắc lực góp tay vào công trình xây dựng Đại hội trong thập niên trên: Lê Văn Thanh (đã qua đời), Phạm Thông, Vũ Ngọc Hùng, Huỳnh Phước Bàng và biết bao bạn khác!
 |
Đội Túc Cầu A Montreal & Washington D.C. tại Montreal - 1977 |
Tiếc nhớ những lực sĩ Montréal sáng chói trong khoảng thời gian 1970-1980 nay đã qua đời: Nguyễn Thúy Hằng, Lữ Văn Trung, Kiều Công Phúc và Kiều Công Bằng.
Cảm tạ những bạn các tỉnh Bắc Mỹ đã có công lao lớn với ĐHTTBM trong thời gian trên: từ Québec, Trần Triệu Quân và Lâm Chí Công, cả hai đã qua đời; từ Washington DC, Phạm Trịnh Cát nay đã qua đời, và Nguyễn Quang Thông.
 |
| Đội Túc Cầu A Montreal tại Montgomery College Rockville Maryland-Washington D.C. - 1978 |
